سنگ نوشته تخت خان
سنگ نوشته تخت خان
www.ilam1392.blogfa.com
مير نوروز شاعر شهير
لرستان
|
نمونه اشعار زير از مير نوروز شاعر شهير لرستانی است (که در وقتی ديگر مطلبی جداگانه در باره اين بزرگ مرد شعر لرستان خواهم نوشت) نرمی و آرامی زبان شعر مير نوروز بهمراه ترکيب های تو در تو موسيقی زلال آن سبب گرديده تا شعر مير به ويزه تک بيتی های لری وی از لطافت ، انعطاف و زيبائی خاصی از لحن موسیقيايی بهره برد، بگونه ای که مرور کوتاه هر کنجکاو لر دوستی بر متن ترانه های لری، بيدرنگ به او می فهماند که اغلب ترانه ها و اشعار آهنگ های لری دیروز و امروز، جولانگه ابیات و اشعار این شاعر لرستانی دوران صفویه گرديده است. چند نمونه از اشعار میر: |
|
ايمرو خال و لوی کرده کواوم نمنه هوش د سرم مال خراوم ای دله سی دهلرن هی ميزنی زار يه تونو يه دهلران يه ديدن يار باغوان کيکمم، اويار زيلم همنشين ناکسم ، بيا و سيلم پر جومت تش گرت وری نسوزی هم ماهی ، هم افتويی ، هم زل روزی تو که ها کل ميزنی و سر تلميت سر بکش سيل و مه کن ليوه بيمه سيت تف دری دس پتی ار کر شايی چی قرون شاسليمونی ناروايی چش کال و برم کال ، کال و سر کال ماملش وامه نويی بردش ورو مال حاجيو حج ميرن مه حج نارم حج مه زلف تونه دس وش ميارم خرموه خرم دله جاکه لرونه هر کجا لر بچيه شيرين زوونه دختری وی ره ميری سيل وا دما کو يه بوسه د چشيات خير خدا کو دوس خوه کوچک بوه هی چی شمومه بتونی واسپاريش دچاک جومه دس بونم د گردنت و ميل دوسی زلف سياه بالابلن زغم لومه بووسی شاق شاق کوگ نره ، ناله کموتر چه خوه بازی کنی وا زلف دختر کولای سيت بونم د بلک پينه چشيات وانازکی افتاو نوينه ناونم بخت منه يا هه چنينه هر کجا پا مينيم سياه زمينه هر دلی درد ميکنه خوه دراريش هنجه هنجش بکنی و تش بسپلريش هر کس مينه منو تون ون وناسور نه کفن وش برسه نه سدر و کافور مردمونی زن گن بی و دچارم آو و کول هيمه و سرکت سيش ميارم مردمونی زن خو بهاره مرده زن گن چی زمستو هميشه سرده ار ميای زيتر بيا و سر قورم تا تو چش سرمه کنی سنگ چين ودورم |
|
ضرب المثل: |
ئهر كور خاسيگه وهر خوهي ده ئاو دراري |
|
ترجمه: |
اگر پسر خوبي است، گليم خودش را از آب بكشد. |
|
توضیح: |
آن كه ادعاي توان انجام كار ديگران را دارد و در انجام كار خود ناتوان است، و همان بهتر كه از عهده ي كار خود برآيد. |
|
ضرب المثل: |
ئهر كهلهشير نهقولني دي رووژه نيهو؟ |
|
ترجمه: |
اگر بانگ خروس نيايد صبح نمي آيد؟ |
|
توضیح: |
آنان كه كارشان بهانه است |
|
ضرب المثل: |
ئهر سورم كردي وهنه خاوم ئهو برد |
|
ترجمه: |
عروس: اگر مراسم عروسي را انجام دادي خوب، و گرنه خوابم مي آيد. |
|
توضیح: |
ناداني كه به جاي ديگران عجله مي كند(يعني ديگران بايد عجله كنند اما او عجله دارد) |
|
ضرب المثل: |
ئهر ديري دريخت نهكه ئهر نهيري قهرت نهكه |
|
ترجمه: |
اگر توانايي داري دريغ نكن اگر نداري قرض نكن |
|
توضیح: |
در صورت تمكن خرج كردن و بهره گرفتن و در صورت نداشتن قناعت ورزيدن |
|
ضرب المثل: |
ئهر ده قهمهر بوو ههر رووژ چهمهر بوو |
|
ترجمه: |
اگر از قمر باشد هر روز چمر (عزاداري) باشد. |
|
توضیح: |
هر كس به دنبال كار مورد علاقه خود است. |
|
ضرب المثل: |
ئهر ده بهنه بوو هه دهرمهنه بوو |
|
ترجمه: |
اگر از بنده باشد هميشه درمانده باشد |
|
توضیح: |
رحمانيت و رحيم بودن خاص خداوند است در حالي كه اكثر انسانها ظالم و بدخواه هم ديگر هستند. |
|
ضرب المثل: |
ئهر خوازي عهزيز بوي يا بمهري يا دوور بوي |
|
ترجمه: |
اگر خواهي عزيز باشي يا بمير يا دور شو |
|
توضیح: |
نظير: مي خواهي عزيز شوي يا دور شو يا گور شو |
|
ضرب المثل: |
ئهر چهميا گووچان ئهر نه چهميا ساچوو |
|
ترجمه: |
اگر خم شد عصا، وگرنه چوبدستي |
|
توضیح: |
اگر اعتراف به خطاي خود كرد و جبران نمود خوب، وگرنه با زور مجبور خواهد شد. |
|
ضرب المثل: |
ئهر جهنگ كهر بزاني نامجيكهر چه ئهراي كهي سهر خوهي كهي وه خري |
|
ترجمه: |
طرفين دعوا اگر ارزش و خيرخواهي ميانجي گر را درك مي كردند سر خودشان را فداي او مي كردند |
|
توضیح: |
|
|
ضرب المثل: |
ئهر ت يهي مهني م سهد مهنم |
|
ترجمه: |
اگر تو يك من هست من صد من هستم |
|
توضیح: |
در مقابل مغرور، خود را مغرور نشان بده |
|
ضرب المثل: |
ئهر ت نهوشي كووري خوهم نيهزانم تانهي ها چهوم |
|
ترجمه: |
اگر تو نگويي كوري، خودم نمي دانم ايرادي در چشم دارم؟ |
|
توضیح: |
هر كس بهتر از ديگران به عيب خود واقف است |
|
توضیح: |
من از تو زرنگ تر و باتجربه تر هستم |
كلياتي در مورد زمين شناسي استان ایلام
كلياتي در مورد زمين شناسي استان
1-2) زمين شناسي ناحيه اي:
محدوده
جغرافيايي استان ايلام از نقطه نظر تقسيمات زمين شناسي ايران (اشتوكلين
1968 نبوي 1355 افتخارنژاد 1359) در زون زمين ساختي زاگرس چين خورده
(Folded zagros zone) يا زاگرس خارجي قرار دارد. بخش مركزي و غربي استان
ايلام زون مذبور را تشكيل مي دهد بنابراين اختصاصات استراتيگرافي –
تكتونيكي آن از واحد زمين ساختي زاگرس چين خورده تبعيت مي كند.
زاگرس
چين خورده در جنوب غربي ايران واقع شده، واحد شمال شرقي آن منطبق با منطقه
تكتونيكي مشهوري است كه راندگي اصلي زاگرس Zagros Trust ناميده مي شود.
از
ديدگاه زمين ساختي جهاني، زاگرس چين خورده حاشيه قاره اي غيرفعال (در
مقايسه با زون سنندج- سيرجان كه حاشيه قاره اي فعال محسوب مي شود)، اقيانوس
نئوتتيس را تشكيل مي دهد كه با روند شمال غرب – جنوب شرق از كرمانشاه تا
سراسر لرستان مركزي و خوزستان شرقي تا جزيره خارج در خليج فارس كشيده شده
است. با توجه به اينكه استان ايلام در زون مورد بحث واقع شده است، لذا
بررسي تاريخچه رخدادهاي زمين شناسي در اين منطقه از كشورمان در گرو شناخت
حوادث و رخدادهاي روي داده در تكوين زاگرس چين خورده مي باشد.
2-2) چينه شناسي استان ايلام:
ستون چينه شناسي استان ايلام از قديم به جديد به شرح زير است:
1-2 سازند گرونام
اين سازند از تنگ كبير كوه اخذ شده است و مقطع نمونه آن در دامنه جنوب
غربي كبيركوه به مختصات جغرافيايي N َ21 "25 35 E "55 َ41 46 مي باشد و در
حدود 10 كيلومتري شمال شرق شهر قلعه دره واقع است كه در دو كيلومتري شمال
شرق شهر اركواز ملكشاهي انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته است. اين سازند را
مي توان به 5 بخش تقسيم نمود كه عموماً در شيل هاي آهكي، آهك ريزدانه و
شيل هاي خاكستري تشكيل شده است. ضخامت كلي سازند بيش از 900 متر مي باشد در
برش نمونه ضخامت قابل اندازه گيري اين سازند به 814 متر مي رسد. با توجه
به ضخامت حفاري شده اين سازند در چاه شماره يك كبيركوه به نظر مي رسد
تقريباً 82 متر از آن سازند در برش نمونه پوشيده بوده و غيرقابل اندازه
گيري است در هر حال ضخامت اين سازند براساس شواهد موجود به 896 متر مي رسد.
قاعده سازند گرو مشخص نيست ولي در شمال شهر ايلام در منطقه امام حسن و نفت
شهر، سازند گرو و سروك هم سن مي شوند. حفاري هاي نفتي در منطقه امام حسن
نشان داده است كه سازند گرو مستقيماً در زير رخساره عميق سازند ايلام قرار
مي گيرد. گسترش جغرافيايي سازند گرو در استان ايلام به طرف غرب امتداد و
گسترش دارد. به طوري كه در داخل خاك عراق نيز رخنمون داشته و بنام سازند
لامبو ناميده مي شود. سن اين سازندنئوكومين تا آپسين است.
و در كل پوشاننده تمامي استان لرستان و قسمت اعظم فروافتادگي دزفول مي باشد.
2- گروه بنگستان:
اين سازند متشكل از چندين زير گروه است كه در زير به آنها به طور اجمال اشاره خواهد شد.
1-2- سازند سروك:نام
اين سازند از تنگ سروك دركوه بنگستان در منطقه خوزستان انتخاب شده و مقطع
نمونه آن در جنوب غرب دامنه كوه بنگستان در استان كهكيلويه و بوير احمد
واقع است. به طور كلي سازند سروك در ناحيه زاگرس داراي حد رخساره مشخصي است
رخساره كم عمق كه بقاياي فسيلي روديساها و شكمپايان دارد و رخساره ديگر
شامل آهك هاي لايه نازك و دانه ريز و تيره رنگ است كه در اعماق بيشتري
تشكيل شده و در آن فسيل هاي ذره بيني پلاژيك هم يافت مي شود.
نهشته هاي اين سازند بيشتر در منطقه سياه كوه بولي ديده مي شود. همچنين
در استان ايلام سازند سروك بيشتر از طبقات آهك ضخيم لايه تشكيل يافته و
ضخامت آن به بيش از 800 متر در كبيركوه مي رسد.
ممبر تهتاني از آهك هاي
خاكستري تا تيره رنگ بسيار ريز دانه تشكيل شده كه داراي نودول هاي چرتي
است، ممبر نازك لازم فوقاني نيز آهك هاي متبلور ريزدانه به رنگ خاكستري
تيره نازك لايه و حتي متورق تشكيل شده است.
2-2 سازند سورگاه:برش
نمونه اين سازند كه تاكنون بدون تغيير باقي مانده است، در تنگ گراب واقع
در يال جنوب باختري كوه سورگاه و در پلانچ شمال باختري كبيركوه 12 كيلومتر
جنوب غربي شهرستان ايلام انتخاب شده است و مختصات قاعده برش برابر N َ04
"35 33 E 06 19 46 است.
ضخامت اين سازند در برش نمونه 5/175 متر است. كه
غالباً از شيل هاي خاكستري روشن يا تيره پيريت دار با فرسايش نرم در
تناوبي از آهك هاي ريز دانه با رنگ هوازده تشكيل شده است.
3-2 سازند ايلام:
نام
اين سازند از شهرستان ايلام گرفته شده است. برش نمونه اين سازند در تنگ
گراب واقع در يال جنوب باختري كوه سورگاه و پلانچ شمال باختري كبيركوه در
12 كيلومتري جنوب شهرستان ايلام انتخاب و اندازه گيري شده است و مختصات
قاعده برش نمونه N َ04 "35 33 E 06 19 46 است. در برش نمونه اين سازند با
190 متر آهك هاي رسي ريز دانه خاكستري روشن تا تيره كه گاهي در اثر هوازدگي
سفيد رنگ شده اند و لايه هاي نازك شيل در لابلاي آهك ها با لايه بندي منظم
مشخص مي شود. اين آهك ها به محيط پلاژيك نسبت داده مي شوند.
ليتولوژي
سازند در سطح استان ايلام شامل آهك هاي بسيار ريزدانه خاكستري روشن با رگه
هاي كلسيتي با آهك هاي متبلور ريزدانه با لايه بندي منظم و نازك مي باشد سن
اين سازند سانتوئين تا كامپائين است. تفكيك سازند ايلام از سروك در صحرا
دشوار است.
اين سازند به طور مثال در قسمت جنوب غربي شهر ايلام و همچنين منطقه ملكشاهي قابل رؤيت است.
3- سازند گورپي:
گورپ
در گويش كردي به شعله هاي ناگهاني، همراه جرقه و آتش گفته مي شود. برونزد
اين سازند در استان ايلام از گستردگي فراواني برخوردار است. وجود شيل هاي
ارغواني مي تواند بخش فوقاني اين سازند را از سازند پابده مشخص سازد.
به
طور كلي شيل هاي سبز رنگ، آهك هاي مارني و بخش لوفادار بخش سيمره در استان
ايلام از شاخص هاي اين سازند است. از مناطق مذكور مي توان به قسمت هاي تپه
ماهوري قلاقيران و بخش امام حسن با فسيل هاي لوفا در حوالي روستاي بليين
(حدود 7 كيلومتري جنوب شرقي استان ايلام) اشاره نمود از ديگر مناطق مي توان
به بخش لوفادار سيمره در شمال غرب استان ايلام واقع در منطقه ده هارون
اشاره نمود.
4- سازند اميران:ليتولوژي
سازند اميران از سيلت هاي زيتوني تيره، سياه و ماسه سنگ تيره رنگ تشكيل
شده كه به طور متناوب با يكديگر قرار دارند. به طور محلي، لايه هاي
كنگلومرا كه عناصر آن را چرت هاي راديو لاريتي تشكيل مي دهند در اين سازند
ديده مي شوند. در بيشتر نقاط ( در شمال شرق ايلام) ضخامت اين لايه
كنگلومرايي تا 8 متر مي رسد. از مناطق قابل مشاهده اين سازند در استان
ايلام مي توان به رسوبات حوالي منطقه قلعه وپلكانه اشاره نمود.
5- سازند كشكان:
سازند
كشكان مستقيماً بر روي سازند اميران قرار مي گيرد حد بالايي اين سازند
دولوميت هاي سازند شهبازان است اين حد با وجود يك زون هوازده همراه با
ليمونيت مي تواند با يك ناهمسازي فرسايشي كوچك توصيف گردد. سن سازند كشكان
ائوسن فوقاني است. اين سازند عمدتاً در بخش شمال شرق استان گسترش دارد و
شامل لايه هاي كنگلومرا، ماسه سنگ، مارن هاي رنگي و ژيپس مي باشد. از مناطق
قابل مشاهده مي توان به منطقه فرخينوند، و حوالي روستاي زره باريك در بخش
هليلان اشاره نمود.
6- سازند شهبازان:مختصات محل برش
نمونه سازند شهبازان N َ28 "47 32 E "00 َ42 48 است تفكيك در سازند آسماري و
شهبازان اغلب بر روي زمين ميسر نبوده و هر دو سازند به صورت يك واحد غير
قابل تفكيك آسماري – شهبازان مشخص شده اند. در دولوميت ها و آهك هاي
دولوميتي سازند شهبازان سنگواره هايي كه تاكنون از اين سازند گزارش شده به
قرار ذيل است:
Nummulites Of Beaumonti Alveolina Blong
سن سازند
شهبازان ائوسن مياني تا ائوسن پسين در نظر گرفته مي شود. از مناطقي كه مي
توان در استان ايلام اين سازند را مشاهده نمود، سمت راست جاده زير تنگ
سيمره و به فاصله دو كيلومتري نرسيده به روستاي فرخينوند در كنار جاده
آسفالته مي باشد.
7- سازند پابده:سازند
پابده از لحاظ گسترش منطقه اي عمدتاً مارني – شيلي است و شامل دو بخش شيل
هاي ارغواني (پابده تحتاني) و سازند تله زنگ مي باشد كه هر دو بخش كمايش در
بعضي از نقاط استان به چشم مي خورد، به طور مثال بخش شيل هاي ارغواني در
منطقه قلاقيران، هرقتگه و ويژدروند در استان ديده مي شود. همچنين در قسمت
تونل آزادي به طرف سرابله نيز بخش تله زنگ بخوبي قابل مشاهده است.
8- سازند آسماري:سازند
آسماري از نظر سنگ شناسي شامل آهك هاي مقاوم كرم تا قهوه اي رنگ است كه در
آنها درزه هاي فراواني گسترش يافته اند و در لابلاي آنها نيز طبقات شيلي
يافت مي شود.
سازند آسماري در استان ايلام از آهك هاي كرم رنگ، قهوه اي
رنگ و در بعضي نقاط از دولوميت هاي خاكستري كرم و قهوه اي رنگ تشكيل شده
است. اين سازند در سطح استان از تغييرات ليتولوژيكي فراواني برخوردار است،
به طوري كه در نواحي غربي، جنوب غربي و جنوب استان بخش قاعده آن را يك سري
از رسوبات تبخيري موسوم به زير گروه كلهر، تشكيل مي دهد، ضخامت اين بخش
متغير بوده و از صفر تا 100 متر در نقاط مختلف مشاهده مي شود. در قسمت
بالايي اين بخش (كلهر) لايه اي مربوط به سازند آسماري مركب از آهك هاي
متبلور ريز دانه ضخيم تا توده اي به همراه لايه اي دولوميتي و همچنين آهك
هاي دولوميتي قرار دارند، به طور مثال در استان گچ هاي بخش كلهر را مي توان
در معادن ماربره و فتح ماربره مشاهده نمود. همچنين قسمت هاي آهك هاي
متبلور قلاجه نيز با سن آسماري مياني با گچ هاي بخش كلهر تطابق دارند. سن
سازند آسماري اليگوميوسن مي باشد.
9- سازند گچساران:سازند
گچساران در استان ايلام شامل رسوبات گچي، نمك، و مارن هاي قرمز رنگ است.
سن اين سازند ائوسن مي باشد و از گستردگي فراوان در استان برخوردار است به
طور مثال سازند گچساران در مناطق شمال غربي دهلران، مناطق زرين آباد
(بلوطستان) ديده مي شود.
10- سازند آغاجاري:سازند
آغاجاري نيز در استان ايلام شامل ماسه سنگ هاي سبز و سرخ رنگ همراه مارن
هاي قرمز مي باشد. سن اين سازند از ميوسن فوقاني تا پليوسن تعيين شده است.
از مناطق قابل ذكر در استان مي توان به رسوبات آغاجاري روستاي طاق گاورين شيروان چرداول روستا گولان و اميرآباد مهران اشاره نمود.
11- سازند بختياري:
سازند بختياري در
استان ايلام شامل كنگلومراهايي با قطعات گرد و كروي و اصولاً متعلق به
كرتاسه، ائوسن و اليگوسن و چرت هاي قهوه اي تيره است كه با سيماني از آهك و
رس به هم متصل شده اند. اين سازند را مي توان در منطقه صالح آباد و در
حوالي روستاي ريكا مشاهده نمود سن اين سازند در بعضي كتب پليوسن پاياني و
جوانتر ذكر نموده اند.
12- تشكيلات كواترنري:تشكيلات
كواترنري در استان ايلام حاصل فرسايش سازندهاي برون زده در استان است و
بيشتر اين رس ها شامل دانه هاي ريز آهكي (آْئوك) فراواني در ساختمان خود
هستند. ناوديس هاي مهم استان از جمله ناوديس ايوانغرب، شيروان چرداول و
مهران توسط رسوبات كواترنري پوشيده شده، و در واقع بخش حاصلخيز استان را از
لحاظ كشاورزي تشكيل مي دهند.
3-2 زمين ريخت شناسي (Geomorpholpgy)همانطور
كه قبلاً نيز اشاره شد، گستره مورد بررسي در واحد زاگرس چين خورده يا
خارجي از زون ساختاري زاگرس واقع شده كه از ديدگاه هاي مختلف زمين شناسي
داراي ويژگي هاي خاصي مي باشد از جمله اين خصوصيات تنوع سنگ ها، سازندها،
ساختار تكتونيكي اين منطقه است كه ريختارهاي مختلف را سبب گرديده است
ارتفاعات و كوه هاي اين منطقه عمدتاً در قلمرو سنگ هاي سيستم كرتاسه و
ترشير (پالئوژن و نئوژن) مي باشد.
پادگانه ها و رسوبات آبرفتي مناطق پست
و دشت ها را تشكيل مي دهند با عنايت به انواع بافت و ساخت در سازندهاي
زمين شناسي و عملكرد پديده هاي تكتونيكي (گسل؛ چين خوردگي، خردشدگي، درزه و
شكاف) و همچنين فرسايش، هوازدگي و نقش رودخانه ها و جريان هاي آبي كه در
تكوين و شكل گيري مورفولوژي منطقه سهم به سزايي دارند، زمين ريخت هايي به
شرح زير در اين گسترده قابل تشخيص است.
1- زمين ريخت نوع Aاين
نوع مورفولوژي ويژه سنگ هاي كربناته (آهك، آهك دولوميتي و آهك مارني)
موجود در منطقه مورد مطالعه مي باشد از اختصاصات آن مي توان به صخره هاي
بلند پرتگاهي، اكثراً ستيغ مانند و تيغه اي با قله هاي بلند و آبراهه هاي
عميق و پرشيب اشاره كرد. سازندهاي گرو سروك، ايلام و آسماري نمونه بازري از
زمين ريخت شناسي مورد بحث مي باشند.
2- زمين ريخت نوع Bزمين
ريخت نوع B را مي توان در واحدهاي سنگي مانند آهك شيلي، آهك مارني و شيل
مشاهده نمود. از ويژگي هاي اين نوع ژئومورفولوژي ارتفاعات با دامنه هاي
ملايم و بام هاي هموار مي باشد. يه دليل ماهيت ليتولوژي واحدهاي ذكر شده و
وجود مواد و مصالح دانه ريز مانند رس، مارن و شيل در بافت آنها، به آساني
تحت تاثير عوامل فرسايشي قرار مي گيرند.
اين نوع ريخت را مي توان در
تشكيلات گورپي، پابده، اميران، سورگاه و گچساران در منطقه ملاحظه نمود.
پديده كارستي شدن و غار در تشكيلات آسماري، گچساران ديده مي شود.
3- زمين ريخت نوع Cريخت هاي نوع C به اشكال تپه ماهور و ناهمواري هاي ملايم در محدوده مطالعاتي رخنمون دارند.
سازندهاي
آغاجاري، كنگلومراي بختياري و پادگانه هاي آبرفتي كهن نشانگر اين نوع ريخت
مي باشد. از خصوصيات ظاهري آنها مي توان به فرسايش ويژه سازندها، تپه هاي
كم ارتفاع مدور، آبراهه هاي تقريباً كوچك با امتداد كوتاه، متعدد و كم عمق
اشاره كرد. نقش هوازدگي و فرسايش در آنها نسبتاً با اهميت بوده، بطوريكه در
بخش فوقاني كنگلومراي بختياري قطعات متشكله در سطح سازند آزاد گشته و
بصورت قلوه سنگ هاي آهكي و چرتي گرد شده ديده مي شود.